'Întîhar neke xwe bi rêxistin bike'

  • rojane
  • 10:28 13 Hezîran 2019
  • |
img

STENBOL – Di demên dawî de ji ber kriza aborî kesên întîhar dikin zêde dibin. Îktîdar van kesên întîhar dike ji nedîtinê tê, pisporan diyar kir ku muxalefed dibêje 'întîhar neke xwe bi rêxistin bike", lê sedema vê întîharê ne nexweşî ye, krîza aborî ye. 

 
Li Tirkiye di demên dawî de bi sedan karsazan klît li deriyê kargeriyên xwe xistin. Bi hezaran karker ji kar derxistin. Ji ber krîza aborî bi dehan welatiyan întîhar kir. Di nava kesên întîhar kirin de parêzer, mamoste, bijîşk jî hene. Herî dawî di 16'ê Gulanê de li Navçeya Şahînbey a Dîlokê welatî Eyup Dal ê serî li şaredariya Şahînbey a AKP'e dabû, ji ber ew negirtin kar, li pêş şaredariyê xwe şewitand. Li Navenda Kastamonu Mamosteya 21 salî Kevser Abdulkadîroglu ku tayîna wê derneket, dawî li jiyana xwe anî. Mamosteya Matematîkê ya 21 salî Kevser Abdulkadîroglu ku li Zanîngeha 19 Mayis a Samsûnê beşa Matematîkê xwendibû, ji ber tayîna wê derneket întîhar kir. Parlamenterê CHP'ê yê Enqereyê Tekîn Bîngol raporek parve kir. Li gorî rapora Bîngol di sala 2013’an de 15, di sala 2014’an de 25, di sala 2015’an de 59, di sala 2016’an de 90, di sala 2017’an de 89 û 2018’de de 73 karkeran dawî li jiyana xwe anîn. Di 6 salên dawî de 5 qat zêde bû û hêjmar gihişt 351 kesan. 
 
Têkildarî betalî, kriza aborî û întîharên dawî Midûrê Daîreya ÎSÎG û Perwerdehiyê ya DÎSK'ê Tevfîk Guneş, Civaknas û Akademisyen Prof. Dr. Ferhat Kentel û Derûnînas Sevgî Turkmen, ji ajansa Mezopotamya (MA) re axivîn. 
 
GUNEŞ: BETALÎ RÊ LI  PÊŞ ŞIKANDINA DERDORÊ VEDIKE
 
Midûrê Daîreya ÎSÎG û Perwerdehiyê ya DÎSK'ê Tevfîk Guneş, anî ziman ku betalhiştina mirovekê-î di kesayetiya wî û têkiliya wî û derdorê de şikandinên mezin çê dike û wiha got: "Kesê betal dimîne xwe bê qîmet dibine. Her ku diçe hildiweşe. Kes tenê rêya çareseriya vê bê qîmetbûnê di intîharê de dibîne. Ev di heman demê de berteka li dijî betaliyê ye. Lê her çend ev çalakî li dijî betaliyê seknek be jî, rêbaza vê çalakiyê nayê qebûlkirin. Ji bo rê li pêş vê yekê bê girtin, divê polîtîkayên ku rê li pêş betaliyê digirin, bên pêşxistin. Ger ku ev dewlet, dewleta civakî be divêi li gorî rûmeta mirovan polîtîkayan pêş bixe. Dema krîz pêş dikeve întîhar jî zêde dibin. Rêjeya krîza aborî û întîharê bi hevve girêdayîn. Li aliyê din tevgerên sendîkayî jî di serdemên krizê  de li dijî êrîşên sermayeyê pir lawaz tev digerin û bêdeng dimînin. Îro dikare rê li pêş vê yekê bê girtin. Mixabin li Tirkiye têkiliyên sendîkayî pir perçe, belavbûyî û lawaz in. Lê ger ku sendîka xwe bi rêxistin bikin û bi hevre tev bigerin dikarin encam bistîn. Divê zorê li dewletê bikin ku dewlet gavan bavêjin. 
 
KENTEL: LI ŞÛNA ÇARESER BIKIN DITEPISÎNIN
 
Civaknas û Akademisyen Prof. Dr. Ferhat Kentel jî anî ziman ku bi taybetî li Tirkiye di serdema darbeyê de siyaseta otoriter rê li pêş rêxistinbûna sendîkayî girt û wiha got: "Hemû rêyên lêgerîna mafan girt. Piştî vê yekê jî got "Bi xêra me êdî grev nayên kirin. Weki ku her tişt çareser kiribe pesnê xwe dan. Lê li şûna çareser bikin tepisandin. Ji ber polîtîkayên herêmî û neteweyî mafên mirovan ê maddî tê binpêkirin. Îktîdarê bi van polîtîkayên tundiyê rê li pêş lêgerîna mafê wan ê maddî girt. Mirovên betal dimînin an zerarê didin xwe an jî zerarê didin kesên dervê xwe. Bi xizaniyê re rêjeya sûc, krîza malbatî, xapandin, dizî, bê ehleqî jî zêde dibe." 
Kentel, destnîşan kir ku rêya çareseriyê pêkan e û wiha axivî: “Tu mirov ne tenê hebûnek aborî û çandî ye. Her mirovek bi mirovekî din re xwedî heman derdên hevpar in. Derdên hevpar dikarin bi hevre çareser bikin. 
 
TURKMEN: HÊZÊN SERDEST ÎNTÎHARÊ WEKÎ NEXWEŞÎ NÎŞAN DIDIN
 
Derûnînas Sevgî Turkmen jî anî ziman ku hêzên serdest întîharê wekî nexweşî nîşan didin û wiha got: "Bingeha hemû întîharan xizanî û betalî ye. Îktîdar her dem van întîharan nabîne û ji nedîtinê tê. Ji ber ku wekî nexweşî dibîne. Ger ku îktîdar vê yekê bibîne divê mudaxale bike û çareser bike. Ji ber vê yekê întîharê wekî "Nexweşî" dibînin. Divê mirov rast li vê meseleyê binere û rast bigire dest. Bê guman divê em ji daxuyanî û gotinên kesên întîhar kirine bawer bikin. Çi gotiye û çima întîhar kiriye divê em van gotinan esas bigirin. Name, nîşe û delîlên li pey xwe hiştine divê em baş lêkolîn bikin û esas bigirin. Ev ne bê hêzî û nexweşî ye. Sedema van întîharan tenêtî, betalî û xizanî ye. Sedema sereke aborî û polîtîk e. Çima mirov bê çare tên hiştin? Divê lêkolîna vê yekê bê kirin." 
 
Turkmen, bal kişand ser gotina muxalifan a "Întîhar neke xwe bi rêxistin bike" û wiha got: "Di vî milî de bêtir erk û rol dikeve ser milê Rêxistinên civakî û demokratîk. Ev ne karê karkerên ku rojê 12 saetan kar dikin. Karê rêxistinê karê sendîkayan e." 
 
 

Sernavên din

11:05 Danişîna Demîrtaş a li DMME’yê: Parêzer dê parastinê bikin û biryar pişt re bê eşkerekirin
11:04 Dayikên çalakiya wan li ber AKP’ê hat astengkirin: Gelo em ê bi ku ve biçin?
11:04 Qeyûm tayînî Şaredariya Qereyaziyê jî kirin
10:51 Meclisa Şaredariya Amedê bi awayekî fîîlî hat feshkirin
10:37 Ji ber axaftina kurdî ceza li girtî birîn!
10:36 Berhemên keda hevpar a jinan li bazarê ye
10:14 Kubîlay: Bila malbat destûrê nedin ku êşa wan bê îstîsmarkirin
10:03 Konukman: Pêwîste gel finansmana şer bidarizîne
09:17 Li mezrika nifûsa wê hezar kes e ceryan hat qutkirin
09:16 Tan û Farqînî: Bi xebatên rêxistinbûyînî wê kurdî bikaribe bijî
09:16 ‘Ji bo îfadeyê gazî min kirin, lê li parkê min dan ber lêpirsînê'
09:12 Kooperatîf hat girtin lê dîsa jî dev ji hilberînê berneda!
09:11 Deriyê Sînor ê Esendere veguheriye deriyê eziyetê!
09:10 Hejmara sêyemîn a Kovara Ziryabê derket
09:09 Ji ber roja şemiyê hala zebze û fêkiyan girtiye fiyet du qat zêde dibin!
09:08 Cizîrî ji bo waneya bijarte ya kurdî bang li malbatên kurd kir
09:00 ROJEVA 18'Ê ÎLONA 2019'AN
07:42 Li qada daristanî li 25 deveran agir bi daristanê ket
17/09/2019
23:03 Encamên Pêşbirka Xelatdayînê ya Rojnamegeriyê ya Musa Anter diyar bûn
17:18 Birayê wekilê AKP’ê Enver Yildiz 50 kes dan pişt xwe û li edliyê teslîm bû
16:38 Şêwirmendê parlamenterê HDP'ê binçav kirin
16:18 80 sal û 10 meh cezayê girtîgehê li bersûcê 50 xwendekaran birî
16:08 Tan: Qeyûm êrîşa li dijî çand û zimanê kurd e
15:42 10 meh cezayê girtîgehê dan Hevşareda Sûrê
14:57 Parlamenterek din ji AKP'ê îstifa kir
14:32 Hatîmogullari bang li dayikan kir: Werin em li dijî şer laçikên xwe yên spî bikin yek
14:22 Polîsan Şaredariya Pasûrê dorpêç kir
14:22 'Bi têkoşîna jinê pêkane ku penabertî bi dawî bibe'
14:06 Hevşaredara Qereyaziyê Melîke Goksû girtin
13:59 Di teqîna Pasûrê de ‘dosya veşartiye’, ‘sûcdarî tuneye’, 5 girtî hene
13:49 HDP: Bûyera Pasûr berdewama darbeya siyasî ye
12:48 HDP di 3'ê mijdarê de li Stenbolê diçe kongreyê
12:47 Biryar hat dayîn ku Parêzer Eren Keskîn û Oya Aslan bi zorê bibin dadgehê
12:17 Hevşaredara Qereyazî Melîke Goksu hat binçavkirin
12:17 Polîsan 3 dayikên laçik spî li ber AKP’ê binçav kirin
11:44 Cenazeyê jina tê angaştkirin întîxar kiriye veşartin
11:41 Parêzeran ji bo çûyîna Îmraliyê serlêdan kir
11:38 Dayikên laçik spî li ber AKP’ê dest bi çalakiyê kirin
11:20 Mehmet Ocalan: Navê cezayê 3 mehan tecrîde
11:20 Rawest: Rêjeya kesên ku kurdî dinivisînin û dixwînin tenê ji sedî 18 ye
11:07 Danişîna rojnameger Polat hat taloqkirin
11:06 Bi çavên hêsir li veguheztina gora dayika xwe temaşe kir
10:32 Li gel raporan jî girtiyên nexweş avêtine hucreyan
10:15 Kaniya ermenan 200 sale diherike
09:32 Polîs li Mêrdînê dixwazin ku malbat biçin ber HDP’ê
09:06 Kûrtûlan: Her kes doza yekîtiya neteweyî dike
09:05 Taşdemîr: Êrîşên li ser hevserokatiyê îdeolojîk in
09:05 Ji ber daketin kuçeyan 11 hezar û 520 lîre ceza li wan hat birîn!
09:04 Li Stenbolê koma xwendinê ya kurdî ava kirin
09:03 Piştî plak guhdar kirin eleqeya wî ya kevnaran pêş ket