39 yıldır süren hukuksuzluk hali: 12 Eylül

img

DİYARBAKIR – 12 Eylül Darbesi döneminde Diyarbakır Cezaevi’nde kalıp, ağır işkenceler gören isimler, aradan 39 yıl geçmesine rağmen devlet ve hukuk adına halen değişen bir şey olmadığını ifade etti.

Üzerinden 39 yıl geçen 12 Eylül Askeri Darbesi, vücut bulan hukuksuzluk hali içerisinde işlenen cinayetler, yapılan idamlar, kötü muamele ve insan hakları ihlalleriyle Türkiye tarihinin en karanlık sayfaları olarak kayıtlara geçti. Bu dönemde ağır bedeller ödeyen bir kesimlerden biri de Kürtler oldu. Döneme dair hafızalara kazınıp, sembolize eden mekanların başında ise Diyarbakır 5 Nolu Cezaevi geldi.
 
3 KİPRİT ÇÖPÜ…
 
Diyarbakır zindanında ağır işkencelere maruz kalan tutuklulardan Mazlum Doğan, cezaevi koşullarını protesto eden 21 Mart 1982’de ardından 3 kibrit çöpü bırakarak hayatına son verdi. Doğan’ın bıraktığı direniş ruhunu ise tarihe “Dörtler” olarak adlarını yazdıran Ferhat Kurtay, Eşref Anyık, Mahmut Zengin ve Necmi Öner takip etti. Yapılan insan dışı uygulamalara karşı 14 Temmuz 1982’de başlatılan ölüm orucu eyleminde ise eyleme öncülük eden Mehmet Hayri Durmuş’la birlikte, Kemal Pir, Ali Çiçek ve Akif Yılmaz yaşamlarını yitirdi. Diyarbakır 5 No’lu Cezaevi’nde 1981-84 yılları arasında tam 34 tutuklu yaşamını yitirdi.
 
O dönem burada kalan, uygulanan vahşete maruz kalıp, tanıklık eden isimler arasında yer alan Ahmet Candan ve Ahmet Andıç, o dönemi anlattı. 
 
12 Eylül darbesinden 4 ay önce tutuklanıp Diyarbakır Cezaevi’ne konulduğunu belirten Ahmet Candan, 65 yıllık yaşamının farklı dönemlerinde tam 17 yıl cezaevinde kaldığını paylaştı. Candan, Diyarbakır Cezaevi’nde o dönem maruz kaldığı işkenceleri ise şu sözlerl dile getirdi:
 
“Cezaevindeyken aniden sesler geldi. Bu ses postaların sesiydi. Birden bulunduğumuz koğuşlara girdiler ve hepimizi sıraya dizip işkenceden geçtiler. Aradan 3 gün geçtikten sonra daha önce orada çalışan bütün gardiyanların yerine kendisini cezaevine gönüllü yazan kişileri getirdiler. Ve o günden sonra işkence başladı.  Kaba dayaktan psikolojik dayağa kadar her şey vardı. Anlatmaya kalksak bunu ne kaydedecek kaset ne de yazacak kitap vardır. 
 
‘DİRENENLER SAYESİNDE TOPLUM AYAKTA’
 
3 yıl boyunca kesintisiz bir şekilde 24 saat işkence yapıldı. İşkence yapanlar o kadar insanlıktan çıkmışlardı yeni yeni teknikler çıkarıyordu. Elektrik verme, falakaya yatırma, çıplak bir şekilde yürütüp marş okutmak, dışkı yedirme bunlar sadece bazıları. Bunlar toplumun da bildiği şeyler.” 
 
Diyarbakır zindanının toplumun zihninden işkencenin yanı sıra direnişi de anımsattığını vurgulayan Candan, o gün direnenler sayesinde bugün toplumun ayakta kalabildiğini ifade etti.
 
‘DEĞİŞEN BİR ŞEY YOK’
 
12 Eylül’de yaşadıklarının daha dün gibi aklında olduğunu dile getiren Candan, “Aradan 39 yıl geçmesine rağmen halen devlet ve hukuk adına değişen bir şey yok. Hukuk halen aynı hukuk.  Zaten 12 Eylül Anayasası halen yürürlükte. Cezaevlerindeki durum ise, daha da kötü bir hal almış durumda. Daha önce cezaevinde yıllarca birlikte kaldığım bir arkadaşım bu süreçte 7 ay cezaevinde kaldıktan sonra dışarı çıkar çıkmaz yurt dışına çıktı, ‘Bir daha cezaevine giremem’ diyerek. Durum bu kadar kötü, hukuk bu kadar kötü. Ama o zaman da yılmadık şimdi de yılmayacağız” ifadelerini kullandı. 
 
‘MUHALEFETİ BASTIRMAK İSTEDİLER’
 
Ahmet Andıç ise, o dönem Diyarbakır’ın Dicle ilçesinde öğretmenlik yaparken tutuklanıp, cezaevine konuldu.
 
Cumhuriyetin kuruluşundan bu yana darbe mekaniğinin varlığı hep koruduğunu dile getiren Andıç, 12 Eylül’e uzanan süreci şöyle özetliyor: “70’li yıların ortalarında ülkede Kürt halkının, diğer emekçi sınıfların mücadelesinin yükseldiği, giderek örgütlü bir topluma doğru evrilmenin olduğu yani mevcut düzenin kabuğunu yırtmaya çalışan, daha demokratik, daha uygar bir ülkeye yönelik devrimci çıkışlar yükseldi. Yönetilenlerde eskisi gibi yaşamak istemiyordu. Daha iyi bir düzen, daha ilerici bir düzende yaşama isteği yükseldi. Böylesi bir ortamda Türkiye’de egemen güç ve bu egemen gücün arkasına saklanan emperyalist güçler devreye girdi. Halkı korkutup, yükselen muhalefeti bastırıp, sokaklardaki demokrasi isteyen insanları evlerin içine hapsetmesiyle bir zapturapt dönemine gidilmeye başlandı. Sonuç olarak da 12 Eylül 1982’de bir askeri darbe gerçekleşti.”
 
KÖYDE UĞRADIĞI İŞKENCEYİ CEZAEVİNDE DE GÖRDÜ
 
Cezaevine girmesiyle birlikte işkence tanıştığını kaydeden Andıç, “Bizim köye darbenin 3’üncü günü askeri operasyon başlatıldı. Köy mermi yağmuruna tutulmuştu. İşkenceyle köylülere işte dışkı yedirme gibi her türlü pislik yapıldı. O dönemde erkeklerin cinsel organına ip takılarak kadınlara çektirmelere varan akıl almaz her türlü vahşet uygulandı” dedi.  Andıç, cezaevinde uygulanan işkencelerin ise gösterilen direnişlerden sonra ancak azaldığını kaydetti.
 
Askeri darbenin toplumda büyük travmalara yol açtığını söyleyen Andıç, özellikle kendilerinden sonraki kuşakların geçmişle bağının koparılmasının kendilerinde derin izler yarattığını ifade etti. 12 Eylül ile bugünü de kıyaslayan Andaç, günümüzde 12 Eylül’ü aşan bir uygulamanın var olduğunu da belirtti.
 
MA / Fethi Balaman
 

Diğer başlıklar

08:21 HDP 4'üncü Olağan Kongresi'yle daha güçlü bir kararlaşmaya gidiyor
22/02/2020
22:27 Tan: Kürtler yaşamın her alanında dillerine sahip çıkmalı
22:08 8’inci Halkevleri Basın, Yayın ve Dayanışma Ödülleri sahiplerini buldu
21:34 HDP Mutabakat Komisyonu: Eş Genel Başkan adaylarımız Buldan ve Sancar
21:19 Kadınlar krizden dolayı sağlıklı gıdaya erişemiyor
20:46 Kayyımların kültür ve sanata etkileri konuşuldu
20:13 Ankara Barosu'ndan Ceren Damar'ı katleden erkeğin avukatı hakkında soruşturma
20:08 Ortadoğulu kadınlar HDP kongresi için geldi
19:18 17 yaşındaki gencin silahla oynarken kendisini vurduğu ileri sürüldü
19:07 Beşiktaş’taki ağaçlık alanda ölü bulundu
18:32 Abdullah Gül'ün 'Gezi' açıklaması Soylu'ya hançer gibi saplandı
18:20 Yazar Baran: Kürtlerin en fazla dili işgal altında
17:51 İdlib'te bir asker daha yaşamını yitirdi
17:14 İhraç edilen kamu emekçilerinin iadesi istendi
16:49 MED-DER Eşbaşkanı Esen: Anadil eğitimi anne karnında başlar
16:29 Kongreye giden HDP’liler durdurulup GBT kontrolünden geçirildi
16:10 Mersin'de gözaltı sayısı 7'ye yükseldi
16:01 Hasta tutuklular eylemi: Türkiye'nin aynasında ölüm var
15:56 9 öğrenci serbest bırakıldı
15:55 Grup Yorum’a destek için dönüşümlü açlık grevi başlattılar
15:51 Halklar anadilleri için bir araya geldi
15:46 HDP büyük kongreye hazır
15:07 İHD Van Şubesi cezaevlerindeki hak ihlalleri raporunu açıkladı
14:58 Akdamar Adası'na giriş ücreti 18 TL'den 25 TL'ye yükseltildi
14:53 HDP'li Gergerlioğlu: Devlet mekanizması tamamen çöktü
14:44 Her iki eli olmayan Ergin Aktaş'ın başvurusuna AİHM'den ret
14:41 Taksim’de yurttaşa forum, gazeteciye çekim yasak
14:21 Kayıp yakınları: Failler kolluk görevlileridir, etkin bir soruşturma yürütün
14:18 'Evladımı ne yaptınız?' derken fenalaştı
14:08 HDP Eş Genel Başkanlığı için Buldan ve Sancar öne çıktı
13:56 SES iki kentte kongreye gitti
13:53 JİN NEWS’e 9’uncu kez erişim engeli
13:35 Kürt Dil Platformu konferansında 'Kürtçe konuşma kararı' çağrısı
13:13 Dersim Belediyesi çocuklar için Anadil Günü etkinliği yaptı
13:05 Güven: 50 milyon insanı 'terörist' ilan edemezsiniz
12:49 Kongre için kiralanan otobüsler haczedildi: Partililer yürümeye başladı
12:34 HDP Mersin İl Örgütü’nden gözaltılara tepki
12:21 Doktor hastanenin 6’ncı katından atlayarak yaşamına son verdi
11:33 Feyzioğlu: Bıçak hakkında baro soruşturma açmalı
11:12 Kürt Dil Platformu konferansı başladı
11:04 'Hukuk rahmetli oldu ve üzerine beton döküldü'
11:04 Mersin'de HDP'li eşbaşkan ve yöneticiler gözaltına alındı
11:03 Hasta bebeklerinin ilaçlarını karşılayamaz haldeler
10:20 Kürtçe şarkı söylemek için izin istemesiyle eleştirilen O yarışmacı konuştu
10:16 Diyarbakır karanlığa büründü
10:14 Psikiyatrist Değer: Mevcut politikalar intiharlara zemin oluşturuyor
09:54 16 yaşındaki Mazlum’un öldürülmesi 'hukuka uygun' bulundu
09:15 7 yıl önce aldığı ilacın kutusu nedeniyle kapısı kırılarak gözaltına alındı
09:14 Sendikalı olunca işten çıkarılan Kale Pratt işçileri direnişte
09:13 İktisatçı Yılmaz: Faiz indirimleri iç tüketimi arttıramaz
09:06 HDP Kadın Meclisi Sözcüsü Taşdemir: Ülke yönetimine talibiz
09:01 Mahkeme AİHM kararının uygulanması için yasal düzenleme istedi
09:00 22 ŞUBAT 2020 GÜNDEMİ
00:10 DSÖ: Koronavirüs Çin dışında hızla yayılıyor
21/02/2020
23:38 Temo: Melayê Cizîrî edebiyattan büyüktür
23:30 Astsubay eşini katlederek intihar etti
23:22 AB bütçesi konusunda bir anlaşma sağlanamadı
22:47 ‘Tehditleriniz ve muhbirlik dayatmalarınıza boyun eğmeyeceğiz’
21:45 Buldan: Yeni bir seçimde Türkiye’yi yönetmeye aday partiyiz
21:18 HDK 3. Anadil Buluşması: 13 dil aynı sahnede
21:00 Topbaş’ın damadının yargılandığı davada tahliye kararı
20:54 Aydın’da bir öğretmen yaşamına son verdi
20:38 İntiharı protesto eden 9 üniversite öğrencisine gözaltı
20:29 Anadil Günü’nde İstanbul'da belgesel gösterimi
20:05 Adana’da bir kadın katledildi
20:02 ‘Anadilde eğitim mücadelemizden vazgeçmeyeceğiz’
19:57 Savcı, istismarcının ‘sarkıntılıktan’ yargılanmasını istedi
19:50 Erdoğan ve Putin’den İdlib’e ilişkin telefon görüşmesi
19:33 ‘Kürtçe ve diğer diller devlet politikasıyla yok edilmeyle karşı karşıya’
19:30 Diyarbakır'da çocuk etkinliği
19:13 Ayşe Tuğba Arslan davasında karar çıkmadı
19:12 Van'da 21 Şubat kapsamında müzik dinletisi
19:05 Elif Kısa hastaneye kaldırıldı
18:57 HDP: Tüm diller anayasal güvence altına alınmalı
18:42 ‘2019 yılında mültecilere yönelik yaşanan hak ihlali 35 bin 627’
18:19 Ayşe Tuba Arslan davası: Cinayeti işleyenler kadar korumayanlar da sorumlu
18:16 'Çawani baş î' diye başlayan konuşmaların devamı Türkçe oluyor!
18:00 Mersin'de HDP'li 5 genç tutuklandı
17:58 HDP'li vekiller Demirtaş'ın ilk romanı Leylan'ı imzaladı
17:51 Ceren Damar’ın babası: Adalet tecelli etmedi
17:22 3. Kadın Yönetmenler Festivali: Her kadın başka hayaller kurar
16:52 İ.Ü. öğrencileri arkadaşlarının intiharlarına dikkat çekmek için forum düzenledi
16:49 İzmir'de 'acele kamulaştırma' kararı alınan araziler için iptali başvurusu
16:39 İki kentte anadil paneli: Dil yok olduğunda halk da yok olur
16:39 CHP Sözcüsü: Türkiye Suriye’ye savaş ilan etti mi, etmedi mi?
16:18 TTB’den İran’daki koronavirüse ilişkin açıklama: Aktif önlem alınsın
16:03 Ceren Damar'ı katleden sanığa 'ağırlaştırılmış müebbet' hapis
15:49 Kürt sanatçılar kilamlarını Zrîng için seslendirdi
15:45 Ceren Damar cinayetinde karar bekleniyor
15:42 Küçük Leyla'nın annesi duruşma salonunu terk etti
15:41 Fillo Lojistik işçileri eylemlerini İstanbul’a taşıdı
15:38 Erdoğan İdlib için 'savaş' dedi
15:16 Diyarbakır Barosu diller üzerindeki yasak ve kısıtlamayı kınadı
15:09 İntihar eden uzman çavuş sessiz sedasız defnedildi
15:09 Meclis Başkanlığı çift dilli önergeleri iade etti
15:01 İran'da koronavirüsü salgını 2 can daha aldı
14:50 Kürt Dil ve Kültür Ağı'ndan #herrojkurdi kampanyası
14:41 Velilerden öğretmen istismarına isyan: İstifa edin
14:16 Aileler İmralı'ya gitmek için başvuru yaptı
14:15 HDP'li 9 tutuklu tahliye oldu